Tây Bắc là vùng có mặt trong điện ảnh Việt Nam sớm hơn hầu hết các vùng núi khác, và vì hai lý do rất khác nhau: một là chiến dịch Điện Biên Phủ, hai là văn học về người Thái, người Mông ở Sơn La và Lai Châu. Trang này điểm những phim đáng xem trước khi bạn lên đường.
“Vợ chồng A Phủ” (1961)
Bản phim đen trắng dựng từ truyện của Tô Hoài, do chính ông viết kịch bản. Đây là tác phẩm đã định hình hình ảnh “miền núi” trong điện ảnh Việt Nam suốt nhiều thập niên — cả những khuôn mẫu mà lớp làm phim hôm nay đang phải gỡ ra. Phần nhạc của Nguyễn Văn Thương để lại ca khúc Bài ca trên núi mà đến giờ vẫn được hát.
Điện Biên Phủ trên màn ảnh
Không trận đánh nào ở Việt Nam được dựng thành phim nhiều như Điện Biên Phủ, và điều thú vị là nó được kể từ cả hai phía.
- Hoa ban đỏ (1994), đạo diễn Bạch Diệp. Phim truyện Việt Nam về chiến dịch, lấy tên loài hoa đặc trưng của vùng. Sau ba mươi năm, phim vẫn được chiếu lại mỗi dịp kỷ niệm.
- Ký ức Điện Biên (2004), đạo diễn Đỗ Minh Tuấn. Làm nhân dịp năm mươi năm chiến thắng, kể qua quan hệ giữa một người lính Việt và một tù binh Pháp.
- Điện Biên Phủ (1992), đạo diễn Pierre Schoendoerffer. Phim Pháp, quay tại Việt Nam, của một đạo diễn từng là quay phim quân đội Pháp và từng bị bắt làm tù binh chính tại Điện Biên Phủ. Đây là góc nhìn từ phía bên kia, và là phim nên xem nếu bạn muốn hiểu vì sao địa danh này có sức nặng ở châu Âu.
Xem một trong ba phim đó trước khi đứng trên đồi A1 sẽ khiến buổi sáng hôm ấy khác hẳn.
“Thung lũng hoang vắng” (2001)
Phim của đạo diễn Phạm Nhuệ Giang, quay giữa núi rừng vùng cao, kể về những giáo viên cắm bản ở một điểm trường heo hút. Đây là một trong số ít phim Việt nói thật về đời sống của người miền xuôi lên vùng cao làm việc: cô đơn, thiếu thốn, và khoảng cách ngôn ngữ với chính học trò của mình. Nếu chuyến đi của bạn có ghé một điểm trường, hãy xem phim này trước.
“Những đứa trẻ trong sương” (2021)
Phim tài liệu của đạo diễn Hà Lệ Diễm, quay trong nhiều năm tại một bản người Mông ở Sa Pa, Lào Cai, theo chân một cô bé từ lúc còn chơi đùa đến khi đối diện với tục kéo vợ. Phim đã lọt vào danh sách rút gọn mười lăm phim tài liệu của giải Oscar và được chiếu ở nhiều liên hoan quốc tế.
Đây là bộ phim chúng tôi hay giới thiệu nhất cho khách nước ngoài, vì nó không phán xét và không đơn giản hóa: người xem thấy được cả sức nặng của tập tục lẫn sự giằng co trong chính gia đình cô bé. Nếu bạn định hỏi hướng dẫn viên về chuyện “bắt vợ”, hãy xem phim này trước khi hỏi.
Tây Bắc trong MV, phim ngắn và quảng cáo
Mù Cang Chải mùa lúa chín, Tà Xùa mùa săn mây, ruộng bậc thang Sa Pa và đèo Ô Quy Hồ là những khung hình bị lặp lại đến mức người xem nhận ra ngay. Mặt tốt là vùng này được biết đến; mặt không tốt là rất nhiều đoàn quay đến, dựng cảnh, rồi đi mà không để lại gì cho nơi mình quay.
Nếu bạn đến đây để quay phim
- Vùng biên giới cần giấy phép. Nhiều điểm đẹp nhất ở Lai Châu, Điện Biên và Lào Cai nằm trong vành đai biên giới. Quay phim, nhất là bay flycam, phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Đừng bay trước rồi xin sau.
- Người trong khung hình phải biết mình đang được quay — kể cả trẻ em, và với trẻ em thì phải hỏi người lớn trong gia đình.
- Không trả tiền để dựng cảnh: không thuê người mặc trang phục dân tộc cho đẹp khung hình, không đưa tiền cho trẻ con để các em làm gì đó trước máy quay.
- Không quay nghi lễ nếu chưa được mời. Tang lễ, lễ mo của người Mường, lễ cúng của gia đình không phải nội dung công cộng.
- Trả công cho người địa phương: người dẫn đường, người phiên dịch, chủ nhà cho mượn bối cảnh — tất cả đều là công việc.
Xem trước khi đi
Nếu chỉ có một buổi tối: Những đứa trẻ trong sương. Nếu chuyến đi của bạn có Điện Biên: thêm một phim về chiến dịch, tùy bạn muốn nghe phía nào kể.