Nếu Hà Giang chỉ còn một đoạn đường để giữ lại, đó sẽ là đoạn này.
Con đường Hạnh Phúc
Trước năm 1959, Đồng Văn và Mèo Vạc gần như tách khỏi phần còn lại của đất nước. Muốn lên tới đó phải đi bộ nhiều ngày đường mòn. Muối, dầu, vải đều gùi trên lưng người và lưng ngựa.
Tuyến đường nối thị xã Hà Giang lên Đồng Văn rồi sang Mèo Vạc được mở trong sáu năm, từ 1959 đến 1965. Hàng vạn thanh niên xung phong từ nhiều tỉnh miền Bắc lên đây, phá đá bằng búa tay, choòng và thuốc nổ, gùi đất đá bằng sọt. Người ta đặt cho nó cái tên rất thẳng thắn: Con đường Hạnh Phúc.
Đoạn khó nhất là Mã Pí Lèng. Riêng đoạn đèo này mất 11 tháng, và phần lớn thời gian ấy công nhân phải treo mình bằng dây trên vách đá dựng đứng để đục từng centimet một. Nơi họ đứng đục ngày đó, hôm nay là chỗ bạn dựng xe chụp ảnh.
Chúng tôi luôn kể chuyện này trước khi đoàn lên đèo. Nó không làm phong cảnh đẹp hơn, nhưng làm bạn nhìn con đường bằng con mắt khác.
Đèo Mã Pí Lèng
Dài khoảng 20 km, đỉnh đèo ở độ cao khoảng 1.200 m, nối Đồng Văn với Mèo Vạc. Ngày 16/11/2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng khu vực này là danh lam thắng cảnh quốc gia.
Tên đèo trong tiếng Mông thường được hiểu là “sống mũi con ngựa” — dốc đến mức ngựa qua đây cũng phải tắt thở. Mặt đường hôm nay đã tốt, nhưng hình thế thì không đổi: một bên là vách núi, một bên là vực sâu hun hút xuống dòng Nho Quế, và những khúc cua mà bạn không nhìn thấy gì phía sau cho tới khi vào hẳn trong cua.
Sông Nho Quế và hẻm vực Tu Sản
Sông Nho Quế chảy từ Trung Quốc vào đất Việt ở thôn Séo Lủng, xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, rồi cắt qua hẻm vực Tu Sản trước khi chạy dọc dưới chân đèo Mã Pí Lèng.
Nhìn từ trên đèo xuống, dòng sông là một vệt xanh ngọc hẹp giữa hai vách đá dựng đứng cao hàng trăm mét. Màu xanh ấy không phải hiệu ứng ảnh — nó là màu thật của nước chảy qua nền đá vôi, và đậm nhất vào mùa khô từ khoảng tháng 10 đến tháng 4.
Đi thuyền vào giữa hẻm Tu Sản là trải nghiệm hoàn toàn khác với đứng trên đèo. Ở dưới đó, vách đá đóng lại hai bên, tiếng máy thuyền vang lên rồi tắt lịm, và bạn hiểu vì sao người ta gọi đây là một trong những hẻm vực đáng nhớ nhất Đông Nam Á.
Chạy đoạn này thế nào cho đúng
- Đừng vội. 20 km này chạy thẳng mất chưa tới một tiếng. Chúng tôi thường dành nửa ngày, vì phần hay nhất nằm ở những chỗ dừng chứ không nằm ở việc đi hết đèo.
- Đường đi bộ trên vách đá trắng tách khỏi mặt đường chính, dẫn ra một mỏm nhìn thẳng xuống hẻm vực. Đi bộ, không phóng xe vào.
- Sương mù có thể xuống trong mười phút và tầm nhìn tụt còn vài mét. Nếu gặp, dừng lại ở chỗ rộng và chờ, đừng cố chạy tiếp.
- Xe tải và xe khách vẫn dùng tuyến này. Ôm sát vạch phía trong khi vào cua khuất.
- Bến thuyền đi Tu Sản nằm dưới chân đèo, đường xuống dốc và hẹp. Tùy loại xe và tay lái, có đoàn chúng tôi để xe ở trên và xuống bằng phương tiện khác.
Khi nào đẹp nhất
Tháng 10 đến tháng 4 trời trong, nước sông xanh nhất, và ít mưa. Tháng 7 và tháng 8 là mùa mưa, sạt lở nhiều trên chính đoạn này — đây cũng là lý do chúng tôi gần như không tổ chức tour cao nguyên đá vào hai tháng đó.
Sáng sớm, mây thường đọng dưới lòng hẻm vực rồi tan dần khi nắng lên. Nếu ngủ ở Đồng Văn hoặc Mèo Vạc đêm trước, bạn có cơ hội nhìn thấy cảnh đó.